Συνέντευξη

Περιοδικό  ARTHOS

ΠΕΡΊ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΜΆΡΚΟΥ ΜΑΝΏΛΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΊΑΣ ΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΉΜΑΤΟΣ

-συνέντευξη με τον π. Δανιήλ Τέρπεα από την Αθήνα-

Την συνέντευξη πραγματοποίησε ο Bogdan Herțeg

− Cluj- Napoca, România 23.01.2014−

             Πέρυσι, καθώς ανηφόριζα τον μακρύ δρόμο που οδηγεί στην Μονή Σαγματά στην Ελλάδα, αποτόλμησα μια συζήτηση περί του περιοδικού ΑRTHOS, με τον π. Δανιήλ Τέρπεα. Μόλις προ δύο ημερών είχε εκδοθεί το δεύτερο τεύχος του . Στην διάρκεια της κουβέντας, ο π. Δανιήλ μου εξέθεσε τις αρχές της δημοσιογραφίας ως λειτουργήματος, έτσι όπως ο π. Μάρκος την είχε διακονήσει. Ακούγοντάς τον, δεν ένοιωσα ούτε κούραση, ούτε την ζέστη του ήλιου, τίποτε. Βάδιζα τελείως απορροφημένος από όσα άκουγα. Όταν το βουνό έμεινε πίσω μας, ο π. Δανιήλ μου είπε ότι οι δρόμοι μας θα διασταυρωθούν και πάλι. Πιθανώς να χαμογέλασα, γιατί δεν το πολύ πίστευα. Δεν φανταζόμουν ότι μετά από ένα έτος,  θα συναντιόμασταν σε δωμάτιο νοσοκομείου της πόλεως Κλουζ-Ναπόκα, και ο π. Δανιήλ θα μας χάριζε μια συνέντευξη περί του π. Μάρκου Μανώλη.

            Πως αισθανθήκατε στην αρχή με τον π. Μάρκο Μανώλη ; Πως νιώθατε στις λειτουργίες, δίπλα στην αγιότητα του; 

%ce%b5%ce%b9%ce%ba%cf%8c%ce%bd%ce%b1-307            Αρχικά, προτού τον γνωρίσω προσωπικά, ήξερα από τον π. Σοριν Ζαχίου,  ότι ήτο ο μεγαλύτερος εν ζωή γνώστης της δογματικής στην Αθήνα. Μετά την πρώτη μας συνάντηση, κατάλαβα ότι δεν είναι ένας τόσο άκαμπτος ιερέας. Κατάλαβα ότι είναι ευγενής, ταπεινός και καλός. Μετά από μερικές Λειτουργίες είδα ότι είναι άγιος. Άρχισα να ρωτώ τον π. Σοριν: «Γιατί δεν μου είπες τίποτε για αυτό το γεγονός ;» Εκείνος μου απάντησε « Ήθελα να το ανακαλύψεις μόνος σου». Ναι, ήτο ένας άγιος και δη ένας μεγάλος άγιος. Άνθρωπος του Θεού, άνθρωπος της αδιαλείπτου προσευχής. Σου διάβαζε τις σκέψεις, όπως το κάνει ένα ραντάρ. Αλλά δεν έλεγε τίποτε. Ήτο ταπεινός κατά πάντα, έκρυβε όσα ήξερε. Με έβλεπε με πολύ καλοσύνη, μου χαμογελούσε, και τότε τα μάτια του λάμπανε. Ήμουν πολύ ευτυχισμένος για την αγάπη που μου έδειχνε.

            Ο πατήρ, ήτο άνθρωπος πολύ απλός και μόνον σπάνια έδινε σε κάποιον μια γνώμη που να είναι προσωπικά και μόνον δική του. Πάντοτε, όταν έδινε μια συμβουλή, αυτή θα ήταν από τους Πατέρες η από την Γραφή. Τίποτε δικό του. Για παράδειγμα η διδαχή: «Πνευματική ζωή είναι να περπατάς πάνω στο χιόνι χωρίς να αφήνεις ίχνη», δεν είναι του π. Μάρκου,  είναι του Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου. Αλλά την είπε ο π. Μάρκος. Πέρασε κάποιο χρονικό διάστημα μέχρι να μάθω σε ποιόν πραγματικά ανήκε. Αυτό μου προκάλεσε έκπληξη Ήτο απλός και φρόντιζε κανείς να μην τον νομίσει σπουδαιότερο από ό τι ήτο. Ήταν απλός, φυσικός, και νομίζω ότι είχε πάντα στο νου του, την ανθρώπινη μηδαμινότητα.

            Έκανε πολλά θαύματα στην ζωή του. Τα έκρυβε όμως όλα, με απλότητα και αδιαφορία, ακατανόητη για όσους ήσαν κοντά του. Πολλές φορές τον κοίταζα στο διάστημα της Λειτουργίας- τι απλός άνθρωπος ήταν. Δεν έβρισκα τίποτε που θα μπορούσε να με ξενίσει, η να με δυσαρεστήσει. Σας λέω, δεν υπήρχε τίποτε. Δεν έβρισκες κάτι αρνητικό η κάτι που να σε παροτρύνει να το κρίνεις. Ήσαν όλα τόσο απλά που σου σταματούσε το μυαλό. Τον είδα σε κατάσταση έκστασης κατά την διάρκεια της Λειτουργίας. Καθισμένος σε ένα σκαμνί , σήκωνε τα χέρια στον ουρανό και τα κρατούσε σηκωμένα σχεδόν ένα λεπτό. Τα κατέβαζε και επανερχόταν. Με κοίταζε τότε κάπως ανήσυχος , φοβούμενος μήπως τον είδα. Εγώ έδειχνα ότι δεν πρόσεξα τίποτε. Διηγούνται άνθρωποι ότι μιλούσε με τους αγγέλους. Ήτο  υπάκουος, όπως το μικρό παιδί. Ασκούσε τον εαυτό του στην υπακοή, στον υψηλότερο βαθμό, σε επίπεδο «ακαδημαϊκό» Για παράδειγμα, όταν ήρθε στην πόλη  Κλουζ και συλλειτούργησε με τον επίσκοπο Βασίλειο, στο Καθεδρικό Ναό, στο τέλος της Λειτουργίας, μετά τις ευχαριστίες προς τον επίσκοπο Βασίλειο και τους διοργανωτές, απηύθυνε ένα σύντομο αλλά πολύ περιεκτικό κήρυγμα. Μία μόνο φράση: «Ήρθα στην Ρουμανία από υπακοή, διότι η υπακοή σημαίνει ζωή, η δε ανυπακοή θάνατο»

            Όταν άρχισε η συζήτηση για τον διορισμό μου ως ιερέως, χρειάστηκε να ασχοληθώ με διάφορες διατυπώσεις , για την απόκτηση των αναγκαίων για τον διορισμό μου εγγράφων. Ο π. Μάρκος, παρότι λειτουργούσε επί 27 έτη στην ιδία μητρόπολη, δεν με βοήθησε με καμία συμβουλή. Μου έλεγε να πάω στην Μητρόπολη, να ρωτήσω, και να προσκομίσω όποια βεβαίωση χρειαζόταν. Είμαι απολύτως βέβαιος ότι γνώριζε όλες τις διατυπώσεις, όπως άλλωστε και εγώ ως ιερέας γνωρίζω τι χρειάζεται για μια πρόσληψη. Δεν ήταν όμως ο τομέας του και απέφευγε να αναμιχθεί. Τόσο απλός και ταπεινός ήτο.

            Είναι στιγμές που σκέπτομαι την πρώτη Λειτουργία δίπλα στην αγιότητα του. Έτυχε, εκείνη την πρώτη φορά που έμπαινα στο Ιερό, ο π. Μάρκος να είναι μπροστά στην θύρα. Άνοιξε την θύρα, του ασπάστηκα το χέρι, ασπάστηκε και ο ίδιος το δικό μου, και από ένα μικρό ντουλαπάκι του Ιερού, πήρε ένα Ευχολόγιο και μου το έδωσε. Έτσι ξεκινήσαμε οι δύο μας να συλλειτουργούμε, έως την κοίμησή του. Πάντα, έως σήμερα έχω μαζί μου αυτό το Ευχολόγιο, με το οποίο και τώρα λειτουργώ. Οι Λειτουργίες μαζί με τον π. Μάρκο ήταν ωραίες, ειρηνικές και ετελούντο καθημερινώς. Τον βοηθούσα, αν και κουραζόμουνα πολύ, διότι είχα να κάνω δρομολόγια  για το πανεπιστήμιο και έκανα και μαθήματα ελληνικής γλώσσης. Το πρωί στην Λειτουργία, αν και ξυπνούσα από τις έξη, δεν ένοιωθα κόπωση, αλλά ένοιωθα χαρά, ειρήνη, κάτι το καλό, το απλό. Μια κατάσταση φυσική, που δεν κούραζε, δεν δυσκόλευε . Σήμερα είναι πολύ σημαντικό για κάποιον, να μπορεί να  βρει αυτό το αίσθημα της ειλικρινούς, ανεπιτήδευτης ειρήνης, χωρίς καμιά υπερβολή.

            Μου χαμογελούσε πάντα και μου φερόταν με πατρική στοργή. Όταν με καταλάβαινε κουρασμένο, με συμβούλευε να κάθομαι και κατά την διάρκεια της Λειτουργίας ,γεγονός που δεν συνηθίζεται σε μας. Εμείς μένουμε όρθιοι όλο το διάστημα της. Παρά το γεγονός ότι δεν γνώριζα τα ελληνικά, από την πρώτη μέρα με προέτρεψε να πω Δέηση. Δεν είχα αρχίσει τα μαθήματα ελληνικής γλώσσας Με έβαλλε να πω την δεύτερη Δέηση. Ο π. Μάρκος είχε πολύ υπομονή να ολοκληρώσω την Δέηση, το ίδιο και όλο το εκκλησίασμα. Ήταν Κυριακή, κόσμος πολύς και επιπλέον δύο ιερείς που λειτουργούσαν στην ίδια ενορία. Ο π. Μάρκος με την καλοσύνη και την αγάπη του, κατόρθωσε να στηρίξει το εκκλησίασμα ώστε να έχουν την υπομονή να με παρακολουθήσουν μέχρι τέλους. Αυτό το γεγονός μου έδωσε πολύ δύναμη, αντοχή, εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, αλλά και στους πιστούς της εκκλησίας Έτσι ετελούντο οι Λειτουργίες με τον π. Μάρκο. Με την δική του αγάπη, οι άνθρωποι μπόρεσαν να δεχθούν τον όποιο συμβιβασμό για την περίπτωσή μου. Γνώριζαν όλοι  το μεγάλο πνευματικό του έργο και ότι όλα όσα αποφάσιζε, υπαγορεύονταν από την αγάπη.

             Αυτό το μεγάλο του πνευματικό έργο πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα. Πως διαδόθηκε στην Ρουμανία, πως έγινε γνωστό και εκτιμήθηκε σε χώρες της Ευρώπης, αλλά και σε χώρες άλλων ηπείρων.

            Ο  Γέροντας  ασχολείτο ενεργά με ιεραποστολικές δραστηριότητες. Στην Αφρική, στο Ταιβάν, στην Πολωνία, στην Ινδία. Προσέφερε για τους ανθρώπους αυτών των χωρών  και υλική βοήθεια . Φρόντιζε επίσης τους έγκλειστους των φυλακών για νέους και γυναίκες, της Αθήνας, του  Κορυδαλλού και της Θήβας. Οι εξωτερικές ιεραποστολές υποστηρίζονται και σήμερα, με πώληση αντικειμένων και ιερατικών αμφίων. Και στις φυλακές οι ιεραποστολές, συνεχίζονται κατά το  παράδειγμα του Γέροντος. Στις φυλακές Αυλώνος ο π.  Μάρκος πήγαινε κάθε Τετάρτη για να κάνει κατήχηση στους φυλακισμένους νέους. Κάθε Σάββατο τελούσε την Θεία Λειτουργία, ακολουθούμενος πάντα από πνευματικά του παιδιά, που προσέφεραν στους κρατουμένους γλυκά, ενδύματα και ιδιαιτέρως το συναίσθημα ότι δεν είναι μόνοι.

            Προσκυνήματα στην Αθήνα νέων ορθοδόξων του εξωτερικού, άρχισαν το 2005, με παιδιά της Πολωνίας. Συνεχίστηκαν με εμάς, τους Ρουμάνους από το Κλούζ. Όλοι οι προσκυνηταί φιλοξενούνται στο « Σπίτι της Αγάπης». Είναι ιεραποστολική δραστηριότητα. Να σας εξηγήσω πως έγινε η αρχή με τους Ρουμάνους. Εγώ και η σύζυγος μου πρεσβυτέρα Λουμινίτσα, παρακολουθούσαμε μαθήματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μας φιλοξενούσε ο π. Μάρκος και έτσι μέσω ημών, εστάλη η πρώτη πρόσκληση. Η πρώτη ομάδα που ήρθε στην Ελλάδα, μετά από πρόσκληση των αδελφών Μανώλη, Άννας και Μαρίας και με την ευλογία του π. Μάρκου, ήταν ομάδα αγοριών της Ορθοδόξου Θεολογικής Σχολής του Κλουζ, υπό την εποπτεία του τότε διευθυντή της σχολής, Αρχιδιακόνου Μάριου Πίκου ( τον Ιούλιο του 2007). Την επόμενη χρονιά, η δεύτερη ομάδα προσκυνητών αποτελείτο από δεκαεφτά μοναχές της Μονής Σάλβα, μαζί με την ηγουμένη Εμμανουέλα Μοισα (τον Σεπτέμβριο του 2008). Η επόμενη ομάδα ήταν ομάδα παιδιών της Οργανώσεως Προστασίας και Βοήθειας Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες του Κλουζ, υπό την καθοδήγηση της προέδρου της Οργανώσεως, κυρία Ντόινα Τουντορίκα.

pizap-com14849191103461

            Οι στενοί δεσμοί μονιμοποιήθηκαν, όταν ο Επίσκοπος Βασίλειος Σομεσάνου και η ομάδα πρωτοβουλίας του Κέντρου Παρηγορητικής Φροντίδος «Αγ. Νεκτάριος» του Κλουζ, φιλοξενήθηκαν από τον π. Μάρκο Μανώλη, τον Μάιο του 2009. Τον ίδιο χρόνο, μετά την πρόσκληση του εικονογράφου Σορίν Αλμπου, ο οποίος διοργάνωσε ένα πρόγραμμα εκθέσεων και διαλέξεων: «Ημέρες Βυζαντινής Τέχνης», ο π. Μάρκος, μαζί με ομάδα πνευματικών του τέκνων και ο μεγάλος καθηγητής ψαλτικής Βασίλειος Νόνης φιλοξενήθηκαν από τον Επίσκοπο Βασίλειο Σομεσανου. Έτσι κατά την περίοδο 2007-2010, ορισμένοι κάτοικοι του Κλουζ γνώρισαν προσωπικά τον π. Μάρκο και στην Αθήνα και στο Κλουζ. Μετά την κοίμηση του π. Μάρκου, (Απρίλιος 2010) και μετά από πρόσκληση μας, που απευθύναμε στον Επίσκοπο Βασίλειο Σομεσάνου, μέλη της οργανώσεως ΑSCOR CLUJ και ειδικά νέοι της Φοιτητικής Εκκλησίας του Hasdeu, οι οποίοι είναι πνευματικά παιδιά του π. Κυπριανού Νεγρεανου, έρχονται για προσκύνημα στην Ελλάδα. Από το 2010 έως σήμερα, κάθε καλοκαίρι, (δύο πούλμαν γεμάτα με φοιτητές και όχι μόνον) είναι φιλοξενούμενοι στο «Σπίτι της Αγάπης», υπό την προσεκτική φροντίδα των αδελφών του π. Μάρκου, Άννα και Μαρία.

            Η ιεραποστολική αυτή δραστηριότητα, ήταν τόσο ανοικτή, γίνονταν όλα εντελώς φανερά, με αποτέλεσμα οι πιστοί να προσφέρουν και να βοηθούν με απόλυτη  εμπιστοσύνη και αγάπη . Είχαν εμπιστοσύνη στον π. Μάρκο και εμπιστευόταν και όλους τους ανθρώπους που  ήσαν κοντά του. Όλα τα πράγματα μπαίνανε σε τάξη, με την αγάπη του και με σεβασμό. Ο κάθε άνθρωπος που ήταν δίπλα στον π. Μάρκο, εθεωρείτο καλός, οτιδήποτε κι αν ήταν, σκουπιδιάρης η υπουργός. Όλοι είχαν έναν σκοπό και μια θέση δίπλα του, τόσο ο μηχανικός, όσο και η καθαρίστρια. Όλοι γίνονταν σημαντικοί κοντά του. Βοηθούσαν τον π. Μάρκο στην ενορία και σε όλες του τις δραστηριότητες.

            Έλεγε ο κόσμος ότι δεν υπάρχει στην Αθήνα ανάλογη ενορία . Οι άνθρωποι ήταν χαρούμενοι, είχαν μεγάλη συνάφεια μεταξύ τους και δίπλα στον π. Μάρκο ένοιωθαν ψυχική πληρότητα. Εγώ πάντως, μόνον στις μονές του Αγίου Όρους συνάντησα παρόμοιες κοινότητες. Κοντά του υπήρχαν πάντα πενήντα, μπορεί και εκατό άτομα, πρόθυμα να τον βοηθήσουν. Έλεγε ο π Μάρκος σε κάποιον : «Πήγαινε στο νοσοκομείο. Εκεί είναι μια γυναίκα άρρωστη. Πήγαινε της ένα πορτοκάλι.» Όλος του ο χρόνος ήταν αφιερωμένος στην υπηρεσία του πλησίον.

            Ρύθμιζε τις υποθέσεις της κοινότητος ;

            Δεν νομίζω ότι το έκανε με πρόθεση. Ο π. Μάρκος ήταν δραστήριος, ότι αναλάμβανε το πραγματοποιούσε με διάθεση και ζωντάνια, και οι άνθρωποι προσπαθούσαν να τον μιμηθούν. Προσφερόταν λοιπόν ο καθένας, να βοηθήσει στον τομέα για τον οποίο ήταν κατάλληλος. Μπορούσαν να πάνε σε νοσοκομείο, να επισκεφθούν έναν ασθενή και να του πουν : « Ο π. Μάρκος σας έστειλε ένα πορτοκάλι» Παρότι για το πορτοκάλι, η για όποιο τρόφιμο, η για μια πιτζάμα φρόντιζε ο επισκέπτης, όλα τα δέχονταν ο ασθενής ως προερχόμενα από τον π. Μάρκο. Η χαρά ήταν πολύ μεγάλη και για τον ασθενή , και για αυτόν που έκανε την ελεημοσύνη. Όλα ήταν ένα μυστήριο, ένα πνευματικό μυστήριο, μια χαρά φυσιολογική- να μην γνωρίζει η αριστερά σου τι ποιεί η δεξιά σου (Ματθαίου 6:3)

            Υπάρχει η κοινότητα μετά τον π. Μάρκο ; Πως είναι αυτή η κοινότητα ;

            Ναι, έμεινε μια κοινότητα, η Π.Ο.Ε. και το εβδομαδιαίο έντυπο «Ο.Τ.» ( sic ), των οποίων υπήρξε πνευματικός οδηγός. Προχωρούν καλά. Οι ιεραποστολές στην Ινδία, Αφρική, Ταιβάν και Ρουμανία, συνεχίζονται από τις αδελφές του π. Μάρκου. Συνεχίζεται επίσης η δημοσίευση του περιοδικού «Δίλεπτων», το δε περιοδικό «Ενοριακά Νέα» εκδίδεται σε τρείς χιλιάδες αντίτυπα. Σε αυτό δημοσιεύονται άρθρα σχετικά με όλα τα γεγονότα της ενορίας, άρθρα με πνευματικές νουθεσίες και άλλα.

            Πάντως είναι μια κοινότητα στραμμένη προς τις πράξεις. Δεν παραμένει μόνον στο επίπεδο των λόγων.

            Ναι, αλλά το σημαντικό είναι η ηθική επιταγή που άφησε ο π. Μάρκος στην συνείδηση των ανθρώπων. Η Θ. Λειτουργία. Έλεγε συνεχώς ότι σε αυτούς τους καιρούς, ο άνθρωπος πρέπει να εξομολογείται και να κοινωνεί κάθε μέρα.

            Λόγω της καταστάσεως των ανθρώπων σε αυτούς τους καιρούς;

            Ναι, σε αυτούς τους καιρούς.

            Πως ήτο η σχέση σας με τον π. Μάρκο τον τελευταίο χρόνο προ της κοιμήσεως του ;

            Άρχισα να κατανοώ καλύτερα τον π. Μάρκο, να νοιώθω τι επιθυμεί, ιδιαιτέρως κατά την διάρκεια των Λειτουργιών. Γνώριζα ότι είχε προβλήματα με τα πόδια και τα χέρια και δεν μπορούσε να προσφέρει την Θεία Κοινωνία. Μου ζητούσε να το κάνω εγώ. Η επικοινωνία μας ήταν πολύ καλή. Είχα αρχίσει να ομιλώ την ελληνική γλώσσα και ξεκίνησα επίσης να εξομολογούμαι στον γέροντα.

            Ο π. Μάρκος ήταν πνευματικός οδηγός του εβδομαδιαίου εντύπου «Ο.Τ», της «Π.Ο.Ε» και ως ιερεύς της Μητροπόλεως Αττικής, ήταν υπεύθυνος του τμήματος ανηλίκων κρατουμένων των φυλακών Αυλώνας. Θυμάμαι ότι κάποτε είχε προγραμματιστεί να επισκεφτούν τις φυλακές, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών κ. Ιερώνυμος και ο Υπουργός των Εσωτερικών. Θα συναντούσαν τους κρατουμένους και θα πληροφορούντο για την ιεραποστολική δραστηριότητα του π. Μάρκου. Σε αυτήν την επίσκεψη στις φυλακές, ο γέροντας με έστειλε εμένα σαν εκπρόσωπο του. Ένιωσα ότι ήταν μια πολύ μεγάλη τιμή για εμένα, και ταυτοχρόνως ένιωσα έκπληκτος. Μου προκάλεσε μεγάλη απορία το γεγονός ότι με έστειλε εμένα, έναν ιερέα ξένο, έναν Ρουμάνο, που δεν γνώριζε ακόμη καλά την ελληνική γλώσσα. Και όμως, με έστειλε εκπρόσωπο του. Σκέφτηκα τότε πόσο απλός είναι ο π. Μάρκος. Δεν χρειαζόταν να μιλήσω εγώ στην δική του θέση. Το μόνο που έπρεπε, ήταν να βρίσκομαι εκεί. Θυμάμαι ότι έβγαλα και φωτογραφίες, και ο π. Μάρκος χάρηκε που το έκανα, γιατί δεν είχε έρθει φωτογράφος η ανταποκριτής της εφημερίδος η του περιοδικού της κοινότητος. Δεν τον ενδιέφερε η δημοσιότητα. Έτσι, τα πάντα ρυθμίζονταν με απλό τρόπο.

            Πάντως είναι ένα παράδοξο γεγονός αυτό. Ο π. Μάρκος πρόβαλλε μια θαρραλέα εφημερίδα. Λοιπόν, λογικό θα ήταν σε αυτή την περίπτωση, να προγραμματίσει μια πρωτότυπη ομιλία , που να αντιμετωπίσει τρέχοντα θέματα η θέματα σχετικά με την Αγία Παράδοση. Είναι πραγματικά παράδοξο αυτό: μιλούσε θεμελιωμένος στους Αγ. Πατέρες, είχε μία ιδιαίτερη απλότητα, θα μπορούσε λοιπόν, βάσει αυτών,  να μείνει ως πρότυπο στην δημοσιογραφία, ακόμα και για την γραμμή που έδινε με την προώθηση τόσων δημοσιεύσεων. Άνθρωπος συγκρατημένος, που αποφεύγει δημόσιες ομιλίες, πώς και επιθυμούσε να πλησιάσει τον κόσμο με τα πολλά του κείμενα;

            Ναι, έθεσα και εγώ στον εαυτό μου το ερώτημα αυτό. Σκέφτηκα και άλλο ερώτημα: πως κατόρθωνε ο π. Μάρκος να μην μιλάει και παρ. όλα αυτά , να προωθεί, να προβάλλει και να προχωράει με αποτέλεσμα, όλα όσα ο ίδιος θεωρούσε ωφέλημα για την ορθοδοξία. Δεν ξέρω αν μου επιτρέπεται να το πω, αλλά, η φωνή του υπήρχε στο έντυπο «Ο.Τ». Πιστεύω πως ο π. Μάρκος ήθελε μέσω αυτού του εντύπου να ακουστεί η φωνή ενός αληθινού Πατριάρχου: θαρραλέου, φλογερού, με πίστη καθαρά. Το έντυπο αυτό μαρτυρεί την αλήθεια. Δεν ξέρω αν μπορώ εγώ να απαντήσω σε αυτές τις ερωτήσεις, γιατί είναι θέματα που για να εξηγηθούνε πρέπει να περάσει καιρός. Ο π. Μάρκος ήταν πολύ μεγάλος, πολύ πνευματικός, άγιος ! Θα έπρεπε να υψωθείς στο δικό του επίπεδο, να γίνεις όπως ήταν εκείνος, για να μπορείς να συζητήσεις για αυτά τα θέματα. Πρόκειται για μια δημοσιογραφία που ο ίδιος δημιούργησε, όμοια της δεν υπήρχε και δεν ξέρω αν θα γεννηθεί και πάλι άνθρωπος, που να συνεχίσει το έργο του π. Μάρκου. Όμως, ο Θεός είναι μεγάλος.

            Θα ήθελα να μνημονεύσω τον πνευματικό του πατέρα, τον π. Βασίλειο Βολουδάκη, νεότερο του π. Μάρκου, νυμφευμένος με τέσσερα παιδιά. Σε άρθρο του δημοσιευμένο στον «Ο.Τ», με τίτλο «Ο π. Μ.Μ. και η δημοσιογραφία ως έργο (προσφορά) του (προς τον) Θεό», έγραφε : «ο γέροντας δεν ασκούσε την δημοσιογραφία κατά τρόπο κοσμικό, αλλά πνευματικό. Εγκαινίασε μια δημοσιογραφία που ταυτίστηκε με την πνευματική ζωή των πιστών, κατεύθυνε το έντυπο προς όλες τις πλευρές της καθημερινότητάς των, όχι μόνον προς τα λειτουργικά και εκκλησιαστικά θέματα, και προσέφερε βήμα ακόμα και σε αντιφρονούντες, για την διεξαγωγή παραγωγικού διαλόγου, επί κρισίμων θεολογικών και ποιμαντικών θεμάτων, όπως ο οικουμενισμός, οι σχέσεις Εκκλησίας και κράτους, και πολλά άλλα. Θέλησε να γνωρίσει και να μάθει τους πάντες, να μην εργάζεται με υποθέσεις και παραδοχές, ώστε να μην αδικήσει κανέναν. Πάντα επαινούσε το καλό, τόσο στους φίλους, όσο και στους εχθρούς. Πολλές φορές εμπόδισε την δημοσίευση άρθρων, γραμμένων με εμπάθεια, μνησικακία, και χωρίς ο συντάκτης τους να γνωρίζει την αλήθεια σε βάθος. Δεν δημοσίευε τέτοια κείμενα, έστω και αν αυτά ήταν ήδη ολοκληρωμένα. Πολλές φορές λάμβανε πληροφορίες, που για τις κοσμικές εφημερίδες θα εθεωρούντο «θησαυρός». Παρόλα αυτά, ο ίδιος τις εξαφάνιζε, γνωρίζοντας ότι η δημοσίευσή τους θα επέφερε πνευματική βλάβη. Για τον λόγο αυτό, από τα νεανικά του χρόνια φρόντισε να συναντά και να γνωρίζει από κοντά, όλα τα θρησκευτικά περιβάλλοντα, αρχίζοντας από την ομάδα του Χρίστου Γιανναρά, όπου έδινε διαλέξεις ο κοινός τους δάσκαλος, μακαρίτης Δημήτρης Κουτρουμπής. Συμμετείχε σε πολλές θεολογικές συνεδριάσεις, όλων των εκκλησιαστικών τάσεων και απόψεων, επισκέφτηκε μοναστήρια και εκκλησίες, έως και το μακρινότερο σπήλαιο του Αγίου Όρους. Τα τελευταία χρόνια, έφθασε να γνωρίζει από κοντά και σε βάθος ολόκληρη την ορθοδοξία. Η φροντίδα για αναζήτηση πληροφοριών για τα όσα κάποιος έλεγε η μάθαινε, αλλά ιδιαιτέρως για την ακεραιότητα του ατόμου αυτού, ήταν συνεχής. Δεν επέτρεψε ποτέ να γραφτεί οτιδήποτε στον «Ο. Τ.» αν δεν ήτο απολύτως αληθές, γι αυτό και το έντυπο, ποτέ δεν αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη για κάτι που δημοσιεύτηκε, με εξαίρεση μόνο κάτι δικαστικές ταραχές που χρειάστηκε να αντιμετωπίσει. Δημοσίευε πάντα λιγότερα από όσα γνώριζε. Και ποτέ, μα ποτέ ηθικά σκάνδαλα, πάρα μόνον όταν αυτά είχαν ήδη δει το φως της δημοσιότητας, η δε στηλίτευση τους ήτο απαραίτητος, για να εξαναγκασθεί η ηγεσία της Εκκλησίας να τα αντιμετωπίσει και να σταματήσει έτσι και ο σκανδαλισμός του κόσμου.»

            Αυτή η δημοσιογραφία είναι ένα μυστήριο, είναι μία μυστική πνευματική εργασία;

            Ναι. Δεν ξέρω αν είμαι εγώ άξιος να κάνω συγκρίσεις, η να έχω γνώμη για ένα δημοσιογράφο, αλλά επαναλαμβάνω, πιστεύω και αισθάνομαι, ότι αυτή η εφημερίδα ήταν η φωνή ενός πατριάρχου, όπως ήσαν οι παλαιοί, στους χρόνους των Αγίων Πατέρων. Νομίζω ότι ο κάθε πιστός ανακάλυπτε στο έντυπο κάτι που να τον αφορά και να τον ευχαριστεί , διότι η εφημερίδα δεν είχε μόνον δυναμικά πνευματικά άρθρα- αναφέρομαι στα αντιοικουμενιστικά, αντιπαπικά, αντιαιρετικά, – αλλά και ωφελιμότατες πνευματικές συμβουλές με σωστά επιχειρήματα. Και πάλι, νομίζω, πως δεν είμαι κατάλληλος να μιλήσω για αυτή την εφημερίδα.

            Πρέπει να επισιτίσουμε την προσοχή των ανθρώπων και να τους κατευθύνουμε προς αυτό το μυστήριο, την μυστική αυτή πνευματική εργασία. Υπάρχουν σημαντικά πράγματα που πρέπει να μάθουμε και ορισμένοι το έχουν διαισθανθεί αυτό. Επί παραδείγματι, μετά την κυκλοφορία του περιοδικού Αrthos ,με επισπεύτηκε ένα άτομο για να με ρωτήσει, σε ποιο αριθμό του περιοδικού, υπήρχε το άρθρο για τον π. Μάρκο.

            Αυτός είναι ο λόγος για τον όποιον δέχθηκα αυτήν την συνέντευξη. Έμεινα τόσα χρόνια κοντά του, και έστω και αν δεν υπήρξα μαθητής του – μολονότι εγώ το επιθυμούσα,- ο κόσμος και πάλι λέει ότι είμαι μαθητής του π. Μάρκου Μανώλη. Το αντιλαμβάνονται αυτό με τρόπο συναισθηματικό. Σκέφτηκα ότι, αν και σίγουρα θα υπάρξουν και άλλες ευκαιρίες, αλλά εφ όσον με ρωτάτε τώρα, καλά θα είναι «να σπάσω τον πάγο» και να μιλήσω για τον πατέρα Μάρκο.

            Ο π. Μάρκος χαμογελούσε πάντοτε. Πως επηρεαζόταν η κοινότητα από τον τρόπο και την στάση του;

            Ναι, αυτό ήταν η γοητεία του, και μόνο το χαμόγελό του σου μετέδιδε  ειρήνη.

            Να σας διηγηθώ ένα περιστατικό. Κάποια στιγμή συναντήθηκε ο π. Μάρκος με τον Danion Vasile. O  Danion  Vasile  έμαθε  για  τον  π. Μάρκο, από μοναχούς του Αγίου   Όρους.  Του είπαν οι μοναχοί, ότι «στην Αθήνα υπάρχει ένας ιερεύς που όταν τελεί την Θεία Λειτουργία, ανοίγουν οι ουρανοί». Και ήρθε στην Αθήνα για να τον γνωρίσει. Αυτά μου τα διηγήθηκε ο π. Σορίν Ζ. από την Αθήνα, καλός μου φίλος. Πιστεύω ότι αυτή η μυστική σχέση, έκανε τον π. Μάρκο να έχει πάντα αυτή την αγαθή, καλοπροαίρετη έκφραση. Ήταν απολύτως συμφιλιωμένος με τον Θεό. Πόσο πολύ αγαπούσε τον Θεό, την Παναγία, τους αγίους ! Όλα τα έκανε προς χάριν Θεού. Τίποτε προς ίδιον όφελος . Είναι άξιό προσοχής ότι όταν κάποιος κάνει κάτι από αγάπη Θεού, ο τρόπος του φανερώνει φυσικότητα, δηλαδή απλότητα. Εκτός όλων αυτών, είχε φυσικά την αδιάλειπτο προσευχή, αλλά δεν αντιλαμβανόσουν πως γινόταν. Δεν μπορούσες να το νοιώσεις.

            Ο κ. Βασίλειος Παναγιώτου, βοηθός μου στο ιερό, μου διηγήθηκε ότι ήταν δίπλα στον π. Μάρκο την στιγμή που εκδηλώθηκε η ασθένεια του. Συνέβη  προς το τέλος της Θ. Λειτουργίας , την Μεγάλη Εβδομάδα. Είχε εξομολογήσει πάρα πολύ κόσμο. Κάθε μέρα πήγαινε σε διάφορες ενορίες, όπου τον καλούσαν για να εξομολογήσει από τις δύο έως τις τέσσερις το απόγευμα, αλλά και ως τις έξη η επτά. Όταν ήταν απαραίτητο πήγαινε και στα σπίτια των πιστών, η σε κάποιον στο νοσοκομείο. Σε όλη την διάρκεια της Τεσσαρακοστής των αναζητούσε πάρα πολύς κόσμος, όλες τις ώρες. Ασχολείτο και με σχολεία. Μπόρεσε να προσελκύσει τα παιδιά και τους καθηγητές τους στην εκκλησία. Έτσι, έβλεπες μαθητές και καθηγητές να κοινωνούν. Ήταν πολύ ωραία! Έρχονταν διακόσιοι, ακόμη και τετρακόσιοι μαθητές και ο π. Μάρκος τους κοινωνούσε όλους. Τις μέρες της εβδομάδας ήμουν δίπλα του στις λειτουργίες. Τις Κυριακές όμως, λειτουργούσα στο παρεκκλήσιο των Αγίων Τιμοθέου και Μαύρας, όπου είχα διοριστεί. Προσπαθούσα να τελειώνω την Λειτουργία κατά 10-15 λεπτά νωρίτερα, από την ώρα που ήξερα ότι τελειώνει ο π. Μάρκος, για να τον βοηθήσω με την Θ. Κοινωνία. Δεν μπορούσε να σηκώνει τα χέρια και να κρατά το Αγ. Ποτήριο. Όταν το κρατούσε όμως, κατόρθωνε να μην φαίνεται τίποτε και κανείς να μην καταλάβει ότι υπέφερε από πόνους στους ώμους, στα χέρια, στις κλειδώσεις, στα πόδια.

            Εκείνη την Κυριακή (η πρώτη της Μ.  Εβδομάδος) κοινώνησε πάνω από διακόσιους πιστούς. Όταν τελείωσε την Θ. Κοινωνία κάθισε σε ένα σκαμνί και δεν ξανασηκώθηκε. Συνέχισε ο π. Πέτρος. Ο π. Μάρκος παρεκάλεσε τις αδελφές του να καλέσουν ασθενοφόρο. Όταν αυτό έφθασε, ο π. Μάρκος χαμογελούσε. Υπέφερε αφόρητα, αλλά χαμογελούσε. Όταν είδε το προσωπικό του ασθενοφόρου, παρ όλους τους αβάσταχτους πόνους του, σκέφθηκε να περιποιηθεί τους ανθρώπους και τους πρότεινε να πιούν ένα ποτήρι νερό, να πάρουν αντίδωρο, κάτι. Ο ιατρός τον εξέτασε και του είπε: «πάτερ, νομίζω ότι ήσαστε καλά». Δυστυχώς στις μέρες μας – κάνω ένα σχόλιο – οι ιατροί σε κοιτάζουν στα μάτια, και όταν σε βλέπουν να χαμογελάς, φαντάζονται ότι είσαι καλά. Ο π. Μάρκος χαμογελούσε από ευγένεια, από σεβασμό για τους ιατρούς. Όταν είσαι άνθρωπος με δυνατή ιδιοσυγκρασία, οι ιατροί λένε πως είσαι καλά. Όμως, δεν συμβαίνει πάντα αυτό.

            Ο π. Μάρκος είχε αποκτήσει αυτήν ακριβώς την ψυχική κατάσταση. Δυνατή ψυχή, ήρεμη και με απέραντη υπομονή( που εκείνη την στιγμή είχε τόση ανάγκη). Τους είπε πως είναι καλά, τους άφησε να φύγουν και παρακάλεσε τον Βασίλη να τον πάει στο νοσοκομείο. Εκεί ξεκίνησε αμέσως η θεραπεία, με δυνατά φάρμακα ενδοφλεβίως χορηγούμενα. Επί 21 ημέρες έζησε ένα Γολγοθά.

            Μπόρεσα να τον επισκεφθώ δύο φορές. Επιθυμούσα να πηγαίνω συχνότερα, αλλά δεν μου το επέτρεψαν και δεν θέλησα να δυσαρεστήσω. Αν και είχαν περάσει τρία χρόνια από τότε που είχα έρθει στην Ελλάδα, δεν ένοιωθα να έχω αποκτήσει ακόμα γερές ρίζες εκεί. Θέλω να σας πω, ότι πάσχων καθώς ήταν – είχε σωληνάκια στην μύτη και στα χέρια –παραπονιόταν, αλλά και χαμογελούσε. Κατέβηκε μερικές φορές από το κρεβάτι. Λες και είχε την τάση να αφήσει πίσω του τα σωληνάκια, για να γυρίσει στην εκκλησία του, όπου τον περίμεναν τα πνευματικά του παιδιά. Έδινε σκληρό αγώνα. Την δεύτερη φορά που τον επισκέφτηκα, ο πόνος του ήταν πολύ μεγαλύτερος. Ήταν προ της εγχείρησης. Επαναλάμβανε: «Πονάω ! Πονάω !». Το έλεγε όμως με μία φωνή μικρού αγαθού παιδιού. Σκέφτηκα μέσα μου: «Αυτός ο άνθρωπος έχει το θάρρος να είναι ειλικρινής». Ήταν ειλικρινής, πονούσε αφόρητα. Ήρθε η νοσηλεύτρια, τον είδε και ενημέρωσε τον ιατρό. Η νοσηλεύτρια του μέτρησε την πίεση. Την παρακάλεσα να μετρήσει και την δική μου. Είχα περάσει 39 ημέρες νηστείας, και με την ευλογία του π. Μάρκου, είχα κάνει και μία θεραπεία με αφεψήματα, για την σπονδυλική μου στήλη. Δεν θα ξεχάσω ποτέ. Η πίεση μου ήταν 110 με 70 και του π. Μάρκου 110 με 60. Η καρδιά του ήταν σε πολύ καλή κατάσταση.

            Επομένως, ο π. Μάρκος δεν αρνήθηκε να δείξει ότι είχε πόνους. Και όμως ήταν ένας σπουδαίος άνθρωπος .Πιθανώς, θέλησε να καταλάβουμε ότι δεν είναι λάθος να φανερώνουμε τις δύσκολες στιγμές μας, η τους σωματικούς μας πόνους.

            Ναι, ήξερε ότι έπρεπε να είναι ειλικρινής, τόσο με τον εαυτό του, όσο και με εμάς. Είναι πολύ σημαντικό αυτό. Με παρακάλεσε να προσευχηθώ για εκείνον. Εγώ προσευχήθηκα ρουμανικά και ο γέροντας μού είπε : «κανένα πρόβλημα». Με παρακολουθούσε, πρόσεχε πως προσεύχομαι ρουμανικά. Μεγάλο πράγμα !

            Ίδη και κατά την εποχή που δεν είχα διοριστεί ακόμη και είχα οικονομικές δυσκολίες, ο π. Μάρκος πάντα μας έδειχνε πόσο μας νοιαζόταν.  Μας πρόσφερε τροφή και χρήματα, αν και όχι σπάνια του συνέβαινε να έχει μοιράσει ολόκληρο τον μισθό του και να γυρίζει στο σπίτι με άδειο πορτοφόλι. Τον επισκέφθηκα στο νοσοκομείο. Κάποια στιγμή σκέφθηκα ότι δεν έχω χρήματα( λόγω οικογενειακών προβλημάτων). Ακόμη και τότε, σε εκείνες τις τόσο οδυνηρές στιγμές για την  υγεία του, κατάλαβε την σκέψη μου. Κάθε φορά μετά το τέλος της λειτουργίας και προτού φύγει, ερχόταν κοντά μου, έβαζε τα χρήματα σε ένα φάκελο η σε ένα πετσετάκι και μου τα έδινε : « Αυτά είναι δικά σας». Το ίδιο και τότε στο νοσοκομείο. Μια σκέψη είχα μόνο, δεν χρειάστηκε να πω τίποτε, όμως ο π. Μάρκος είπε της αδελφής του : « Να δώσεις του π. Δανιήλ 50 ευρώ !». Εκεί, καθώς ήταν ξαπλωμένος στο κρεββάτι. Δεν είχε πλέον δυνάμεις, αλλά ακόμα και τότε ένιωσε την στενοχώρια μου και μου έδειξε την αγάπη του. Το μυαλό του ήταν πάντα σε ετοιμότητα, προσεκτικός στις ανάγκες του πλησίον του. Έτσι συνέβαινε κάθε φορά που είχα ανάγκη, γιατί ένιωθε τις σκέψεις. Δεν ξέρω αν καταλάβαινε ότι η σκέψη μου του ζητά, η μάλλον έβλεπε ότι έχω μία σκέψη που με στενοχωρεί. Ένιωθε ότι βρίσκομαι σε δυσχέρεια και μου πρόσφερε βοήθεια.

            Θα διατηρώ πάντα στην μνήμη μου μια συγκινητική σκηνή γεμάτη αγάπη. Στο δωμάτιο του νοσοκομείου, στο προσκέφαλο του κρεββατιού, ψιλά στον τοίχο, υπήρχε ένα εικόνισμα της Παναγίας και στο κομοδίνο, σε μία περιποιημένη θήκη, τμήμα λειψάνου του Αγίου Νεκταρίου. Η Μαρία η αδελφή του, του κρατούσε το χεράκι, τον χάιδευε και τον παρατηρούσε με πολύ καλοσύνη. Ο π. Μάρκος κρατούσε τα μάτια κλειστά, γεμάτος αγάπη αλλά και πόνο. Έψαλαν το Άξιων εστί ως αληθώς . Ομολογώ ότι τότε αντίκρισα τις ποιο όμορφες στιγμές πνευματικής αγάπης και αφοσίωσης, που τα δύο αδέρφια αφιέρωναν της Παναγίας. Δεν έχω ξαναδεί κάτι παρόμοιο στην ζωή μου. Τους παρατηρούσα και δεν μπορούσα να πιστέψω ότι εκεί δίπλα μου υπήρχε ο Παράδεισος επί της γης.

            Ο π. Μάρκος μετά γύρισε το κεφάλι του προς την Μαρία και της είπε: « Να φάει ο π. Δανιήλ, να φάει, να φάει…..». Η Μαρία δεν κατάλαβε τι εννοούσε, αλλά εγώ τους είπα : «Κατάλαβα.» Ο Γέροντας κατάλαβε η είδε ότι μου πονάει το στομάχι. Δεν είχα εφαρμόσει σωστά μια θεραπεία με αφεψήματα για την σπονδυλική μου στήλη. Κρυφά έφαγα. Τονίζω ότι δεν του είπα ότι πονάω. Έκανα την σκέψη μόνον καθώς ερχόμουν, να τον ρωτήσω αν έπρεπε να συνεχίσω την θεραπεία η όχι. Μου έδωσε την απάντηση  χωρίς να τον ρωτήσω. Κράτησε και αυτή την φορά μυστικά τα όσα έβλεπε και καταλάβαινε.

            Μετά από λίγο η Μαρία βγήκε στο διάδρομο. Μείναμε μόνοι, εγώ καθισμένος σε ένα σκαμνί. Όταν ο π. Μάρκος αντελήφθη ότι ήμαστε μόνοι, ύψωσε τα χέρια του κατά ένα εντελώς ιδιαίτερο τρόπο που μου θύμισε την βιβλική σκηνή της Παλαιάς Διαθήκης, στην οποία ο Ισαάκ ευλογεί τον υιό του Ιακώβ. Ύψωσε τα χέρια του κατά τον ίδιο τρόπο  , εις ένδειξίν ευλογίας. Κατάλαβα τότε την ευλογιά, την είδα με αυτόν τον παλαιοδιαθηκικόν  τρόπο και γρήγορα έβαλα τα κεφάλι μου κάτω από τα χέρια του. Μου είπε : « Στο καλό ! Στο καλό ! ». Αυτός ήταν ο αποχαιρετισμός, έτσι χωρίσαμε. Ευχαριστήθηκα που πείρα την ευλογία του και μετά έφυγα. Έγινε χειρουργείο, μπήκε στην εντατική και μετά από μικρό χρονικό διάστημα εκοιμήθη.   

196         %ce%b5%ce%b9%ce%ba%cf%8c%ce%bd%ce%b1-308      

Graiul Ortodox

Anunțuri